Mrowienie dłoni, fachowo określane jako parestezja, jest zaburzeniem czucia, które najczęściej pojawia się wtedy, gdy nerw zostaje podrażniony lub uciskany. Czucie nadal jest obecne, ale mózg odbiera nieprawidłowe sygnały w postaci igiełek, prądu, pieczenia czy „mrówek”.
Najczęściej ucisk występuje na jednym z kilku poziomów: w nadgarstku, w okolicy łokcia albo na wysokości odcinka szyjnego kręgosłupa. Rzadziej mrowienie wynika z choroby ogólnoustrojowej lub zaburzenia ukrwienia.
Ważne jest przede wszystkim odróżnienie objawu chwilowego od nawracającego. Jeżeli ręka zaczyna mrowić po długim siedzeniu lub spaniu na niej, a po zmianie pozycji czucie wraca w ciągu kilku minut, zwykle nie świadczy to o chorobie.
Większej uwagi wymaga sytuacja, gdy mrowienie regularnie powraca bez wyraźnej przyczyny, zawsze obejmuje te same palce, budzi w nocy, utrzymuje się godzinami albo stopniowo staje się coraz silniejsze.
Wtedy warto ustalić nie tylko czy nerw jest podrażniony, ale również w którym miejscu dochodzi do ucisku.
Mrowienie i drętwienie są różnymi zaburzeniami czucia, mimo że w codziennym języku często używa się tych określeń zamiennie. Mrowienie oznacza zwykle, że czucie jest zniekształcone, natomiast przy drętwieniu zaczyna ono wyraźnie słabnąć.
| Odczucie | Co oznacza | Co może sygnalizować |
|---|---|---|
| Mrowienie | czucie jest obecne, ale pojawiają się igiełki, prąd lub „mrówki” | podrażnienie nerwu, często wcześniejszy etap problemu |
| Drętwienie | czucie jest słabsze, palec może wydawać się „obcy” | bardziej nasilony lub dłuższy ucisk nerwu |
| Brak czucia | trudność z rozpoznawaniem dotyku, temperatury i rodzaju powierzchni | długotrwały i nasilony ucisk |
Mrowienie bardzo często pojawia się wcześniej niż trwała utrata czucia. Właśnie dlatego nawracające parestezje są dobrym momentem na rozpoczęcie diagnostyki, zanim ucisk zacznie wyraźniej wpływać na funkcję nerwu.
Prąd, igiełki, mrówki czy pieczenie dłoni najczęściej są różnymi sposobami opisywania zaburzonego przewodzenia czucia przez nerw. Sam charakter odczucia może jednak podpowiadać, w jakim kierunku powinna pójść diagnostyka.
Uczucie prądu przebiegającego przez dłoń jest typowe dla podrażnienia nerwu, szczególnie jeśli wywołuje je konkretny ruch lub pozycja ręki. Igiełki w opuszkach mogą być jednym z pierwszych objawów zaburzeń czucia, natomiast „mrówki” i pieczenie dłoni często pojawiają się przy mechanicznym ucisku zależnym od ustawienia ręki.
Nieco inaczej należy podejść do pieczenia i uczucia gorąca. Mogą one mieć charakter neurologiczny, ale jeżeli jednocześnie występują zaczerwienienie, świąd albo zmiany skórne, przyczyna może znajdować się poza układem nerwowym. Podobnie jest przy uczuciu gorąca obejmującym symetrycznie obie dłonie bez wyraźnego związku z pracą ręki.
Dlatego sam opis „mrowi mnie ręka” to dopiero początek. Lekarz będzie chciał wiedzieć jak dokładnie pacjent odczuwa objaw, gdzie się zaczyna i przy jakich czynnościach się pojawia.
Za czucie w dłoni odpowiadają przede wszystkim trzy nerwy: pośrodkowy, łokciowy i promieniowy. Każdy z nich unerwia inny obszar skóry, dlatego lokalizacja mrowienia jest jedną z najważniejszych wskazówek diagnostycznych.
| Nerw | Gdzie najczęściej pojawiają się objawy | Typowe miejsce ucisku |
|---|---|---|
| Pośrodkowy | kciuk, palec wskazujący, środkowy i część serdecznego oraz odpowiadająca im część dłoni | kanał nadgarstka |
| Łokciowy | mały palec, część serdecznego i krawędź dłoni po stronie małego palca | okolica łokcia, rzadziej nadgarstek |
| Promieniowy | głównie grzbietowa część dłoni po stronie kciuka | okolica ramienia i przedramienia |
Nerw pośrodkowy szczególnie często ulega uciskowi w kanale nadgarstka. Przechodzi tam przez stosunkowo wąską przestrzeń razem ze ścięgnami zginaczy, dlatego zmiana warunków w kanale może szybko przełożyć się na zaburzenia czucia w charakterystycznych palcach.
Mrowienie kciuka często kieruje uwagę na nerw pośrodkowy i możliwy ucisk w obrębie kanału nadgarstka. Zwykle objaw nie dotyczy wyłącznie kciuka, a podobne odczucia mogą pojawiać się również w palcu wskazującym i środkowym.
Pacjent często zauważa jednak problem właśnie w kciuku, ponieważ intensywnie wykorzystuje go podczas chwytania i wykonywania precyzyjnych czynności.
Jeżeli do zaburzeń czucia dołącza pogorszenie chwytu, trudność z zapinaniem guzików, wypadanie drobnych przedmiotów albo problem z precyzyjnymi ruchami, oznacza to, że problem zaczyna wpływać nie tylko na czucie, ale również na funkcję ręki.
Inną sytuacją jest ból u podstawy kciuka bez zaburzeń czucia. W takim przypadku źródłem problemu może być staw albo ścięgno, a nie nerw.
Więcej informacji znajduje się w poradniku o bólu kciuka.
Mrowienie opuszków palców może być jednym z wcześniejszych objawów podrażnienia nerwu. Zaburzenia czucia mogą początkowo obejmować tylko końcowe części palców, zanim zaczną być odczuwalne na większym obszarze dłoni.
Pacjenci opisują wtedy, że inaczej czują kartkę papieru, fakturę materiału albo drobne przedmioty trzymane między palcami. Czasami problem ogranicza się jedynie do delikatnych igiełek w opuszkach.
Taki objaw bardzo łatwo zbagatelizować, ponieważ zwykle nie boli i początkowo nie przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu. Jeżeli jednak regularnie wraca w tych samych palcach, warto ustalić jego źródło.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy mrowienie występuje symetrycznie w obu dłoniach i jednocześnie pojawia się w stopach. Taki obraz może wskazywać na przyczynę ogólnoustrojową, a nie miejscowy ucisk jednego nerwu.
Brak czucia jest bardziej zaawansowanym zaburzeniem niż samo mrowienie. Pacjent zaczyna gorzej rozpoznawać dotyk, temperaturę albo powierzchnię przedmiotów, a palec może sprawiać wrażenie „obcego”.
Czasami problem staje się zauważalny dopiero wtedy, gdy osoba słabiej odczuwa temperaturę, znajduje skaleczenie, którego wcześniej nie poczuła, albo ma trudność z rozpoznaniem drobnego przedmiotu bez patrzenia.
Utrzymujący się brak czucia może świadczyć o dłużej trwającym ucisku nerwu. Z czasem mogą dołączyć również osłabienie mięśni oraz pogorszenie sprawności ręki, dlatego przy takim objawie nie warto zwlekać z diagnostyką.
Nagła utrata czucia w całej ręce jest jednak zupełnie inną sytuacją. Jeżeli pojawia się razem z osłabieniem kończyny, opadnięciem kącika ust, zaburzeniami mowy lub widzenia, wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej.
Najczęstszą przyczyną nawracającego mrowienia dłoni jest ucisk lub podrażnienie nerwu. Problem może znajdować się w nadgarstku, w łokciu albo na poziomie kręgosłupa szyjnego, ale podobne objawy mogą też wynikać z przyczyn ogólnoustrojowych i naczyniowych.
Najczęściej bierze się pod uwagę:
Najważniejsza jest więc nie sama obecność mrowienia, ale jego lokalizacja, sposób występowania i objawy towarzyszące.
Mrowienie może nasilać się w konkretnych pozycjach, ponieważ zgięcie nadgarstka lub łokcia zmienia warunki, w których przebiega nerw. Jeżeli nerw jest już podrażniony, niewielka zmiana przestrzeni może wystarczyć, aby pojawiły się objawy.
Przykładowo zgięcie nadgarstka może zwiększać ucisk w kanale nadgarstka, natomiast długotrwałe zgięcie łokcia napina nerw łokciowy.
Dlatego pacjenci często zauważają mrowienie podczas trzymania telefonu przy uchu, prowadzenia samochodu, jazdy na rowerze, opierania nadgarstków o biurko albo spania z ręką pod głową.
To bardzo wartościowa informacja dla lekarza. Jeżeli pacjent potrafi precyzyjnie wskazać, przy jakim ułożeniu ręki mrowienie się pojawia i po jakiej zmianie pozycji znika, może to znacząco ułatwić ustalenie miejsca ucisku.
Większość przypadków mrowienia dłoni nie jest stanem nagłym. Są jednak sytuacje, w których zaburzenia czucia wymagają szybkiej lub natychmiastowej oceny.
Natychmiastowej pomocy medycznej wymaga nagłe mrowienie albo utrata czucia połączona z osłabieniem ręki, opadnięciem kącika ust, zaburzeniami mowy lub widzenia.
Pilnie do lekarza warto zgłosić się również wtedy, gdy:
Takich objawów nie warto obserwować przez kolejne tygodnie i zwlekać z wizytą u specjalisty.
Diagnostyka mrowienia dłoni zaczyna się od dokładnego wywiadu i badania ręki. Lekarz sprawdza, który obszar skóry ma zaburzone czucie, ocenia siłę ręki oraz sprawdza, czy objawy można odtworzyć przy określonym ruchu lub ustawieniu kończyny.
Przy podejrzeniu miejscowego ucisku nerwu jednym z ważnych badań jest USG wysokiej rozdzielczości. Pozwala zobaczyć sam nerw, ocenić jego grubość oraz sprawdzić otaczające tkanki i struktury mogące powodować ucisk. W CRS Clinic USG wykonywane jest podczas tej samej wizyty co konsultacja.
W wybranych sytuacjach potrzebne może być również EMG, czyli badanie przewodnictwa nerwowego. Pomaga ono ocenić stopień zaburzenia funkcji nerwu. CRS Clinic nie wykonuje EMG. Jeżeli lekarz uzna badanie za potrzebne, pacjent kierowany jest do odpowiedniej placówki.
Jeżeli objawy sugerują problem pochodzący z kręgosłupa szyjnego, diagnostyka kierowana jest w stronę szyi. Z kolei przy symetrycznym mrowieniu dłoni i stóp potrzebna może być szersza diagnostyka internistyczna.
Leczenie mrowienia dłoni zależy przede wszystkim od jego przyczyny. Nie leczy się samego uczucia mrowienia - celem jest usunięcie albo zmniejszenie problemu, który powoduje nieprawidłową pracę nerwu.
Jeżeli źródłem objawów jest ucisk nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka, postępowanie może obejmować:
Hydrodekompresja i operacja nie są metodami konkurującymi ze sobą. Stosuje się je w różnych sytuacjach i na różnych etapach ucisku nerwu. O odpowiedniej metodzie decyduje lekarz po zbadaniu ręki i ocenie stanu nerwu.
Więcej informacji: leczenie zespołu cieśni nadgarstka.
Hydrodekompresję rozważa się przede wszystkim przy wczesnym i umiarkowanym zespole cieśni nadgarstka oraz wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie przyniosło wystarczającej poprawy.
Dotyczy to między innymi pacjentów, którzy wcześniej próbowali zmiany sposobu pracy ręką, stosowania ortezy, fizjoterapii lub ograniczenia czynności nasilających objawy, ale mrowienie i drętwienie nadal regularnie powracają.
Dla części osób hydrodekompresja może być również możliwością uniknięcia lub odroczenia klasycznego leczenia operacyjnego. Nie oznacza to jednak, że zabieg jest odpowiedni na każdym etapie choroby.
Przy zaawansowanym i długotrwałym ucisku z zanikami mięśni leczeniem z wyboru może pozostać operacja. Dlatego kwalifikacja do hydrodekompresji zawsze wymaga wcześniejszego badania ręki i oceny nerwu.
Przy nawracającym mrowieniu warto przede wszystkim ograniczyć pozycję ręki i czynności, które regularnie wywołują objawy. Takie działania nie zastępują diagnostyki, ale mogą zmniejszyć podrażnienie nerwu do czasu konsultacji.
W praktyce warto:
Bardzo pomocne jest również obserwowanie, które dokładnie palce mrowią, o jakiej porze pojawiają się dolegliwości, czy dotyczą jednej czy obu rąk oraz jak długo utrzymują się po zmianie pozycji.
Tych informacji lekarz nie jest w stanie odtworzyć na podstawie samego badania podczas wizyty, dlatego dokładny opis objawów może znacznie ułatwić diagnostykę.
W CRS Clinic diagnostyka mrowienia dłoni obejmuje badanie kliniczne ręki oraz USG wykonywane podczas tej samej konsultacji. Dzięki temu lekarz może ocenić nerw i ustalić, czy problem znajduje się w nadgarstku, łokciu czy wymaga diagnostyki w innym kierunku.
Pacjent nie musi wcześniej wiedzieć, czy jego objawy wynikają z cieśni nadgarstka, ucisku w łokciu czy jeszcze innej przyczyny. Pierwszym etapem jest właśnie ustalenie źródła mrowienia.
CRS Clinic działa w Warszawie od 2016 roku. Od 2018 roku wykonujemy zabiegi sonochirurgiczne pod kontrolą USG i do tej pory przeprowadziliśmy ponad 5000 takich procedur.
Jako pierwsza klinika w Polsce zaczęliśmy stosować hydrodekompresję w leczeniu zespołu cieśni nadgarstka. Wykonaliśmy ponad 3000 zabiegów hydrodekompresji, a doświadczenie naszego zespołu obejmuje ponad 5000 pacjentów z zespołem cieśni nadgarstka.
Konsultacja ortopedyczna obejmuje badanie oraz USG i trwa około 30 minut.
Samo mrowienie zwykle nie oznacza sytuacji groźnej, ale nawracającego objawu nie należy ignorować. Pilnej reakcji wymaga nagłe mrowienie połączone z osłabieniem ręki, zaburzeniem mowy, widzenia albo opadnięciem kącika ust.
Jednostronne mrowienie często wskazuje na miejscowy problem dotyczący nerwu w tej kończynie. Sama strona nie wystarcza jednak do rozpoznania. Ważniejsze jest to, które palce mrowią i w jakich sytuacjach pojawiają się objawy.
Tak. Podrażnienie korzenia nerwowego w odcinku szyjnym może powodować zaburzenia czucia w ręce. Objawom często towarzyszą ból karku lub dolegliwości obejmujące większą część kończyny. Więcej informacji znajduje się w poradniku o drętwieniu rąk od kręgosłupa szyjnego.
Nie zawsze. Zespół cieśni nadgarstka jest częstą przyczyną, ale podobne objawy może powodować ucisk nerwu łokciowego, problem w odcinku szyjnym kręgosłupa albo przyczyna ogólnoustrojowa.
Symetryczne objawy obejmujące jednocześnie dłonie i stopy częściej kierują diagnostykę w stronę przyczyn ogólnoustrojowych niż miejscowego ucisku pojedynczego nerwu. Punktem wyjścia może być wtedy konsultacja internistyczna.
Niedobory witamin (szczególnie z grupy B) mogą być jedną z przyczyn zaburzeń czucia, ale nie są jedynym ani automatycznie najczęstszym wyjaśnieniem. Przy objawach ograniczonych do konkretnych palców trzeba brać pod uwagę również mechaniczny ucisk nerwu.
Jeżeli objaw wynika z chwilowego ucisku, może zmniejszyć się po zmianie ułożenia ręki i przerwaniu czynności, która go wywołała. Przy regularnie nawracającym mrowieniu trwała poprawa wymaga ustalenia i leczenia przyczyny.
U części pacjentów z uciskiem nerwu pośrodkowego orteza nocna zmniejsza objawy, ponieważ utrzymuje nadgarstek w pozycji ograniczającej ucisk. Jest jednak elementem leczenia, a nie rozwiązaniem odpowiednim dla każdej przyczyny mrowienia.
Nie zawsze. Podstawą jest badanie kliniczne, a przy podejrzeniu miejscowego ucisku pomocne może być USG. EMG stosuje się w wybranych sytuacjach do oceny przewodnictwa i stopnia zaburzenia funkcji nerwu. CRS Clinic nie wykonuje EMG i w razie potrzeby kieruje pacjenta do pracowni.
Mrowienie wynikające z chwilowego ucisku może ustąpić samo po zmianie pozycji. Jeżeli objawy wracają przez wiele tygodni, warto ustalić ich przyczynę zamiast czekać, aż znikną samoistnie.
Jeżeli objawy wskazują na ucisk w nadgarstku lub łokciu, warto rozpocząć od ortopedy zajmującego się diagnostyką ręki i nerwów obwodowych. Jeśli mrowienie rozpoczyna się w okolicy karku i obejmuje większą część kończyny, potrzebna może być diagnostyka kręgosłupa. Przy symetrycznych objawach w dłoniach i stopach właściwym kierunkiem może być internista.
Wieloletnie doświadczenie ortopedy chirurga zdobywał w Klinice Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu Uniwersytetu Medycznego w Warszawie.
Od kilku lat specjalizuje się w sonochirurgicznym, mało inwazyjnym leczeniu stawów kończyny górnej. Szczególnym obszarem zainteresowania jest nieoperacyjne leczenie zespołu cieśni nadgarstka i stosowanie zabiegu hydrodekompresji. W codziennej praktyce szeroko wykorzystuje swoje bogate doświadczenie w diagnozowaniu ultrasonograficznym (USG) oraz wykorzystaniu aparatury USG w leczeniu nieoperacyjnym.
Kwalifikuje Pacjentów do zabiegów hydrodekompresji i przeprowadza leczenie.
W CRS Clinic stosuje zasadę “jeden specjalista - jedna wizyta” - w czasie jednej konsultacji przeprowadza badanie kliniczne, diagnostykę USG oraz leczenie sonochirurgiczne.
Ściśle współpracuje z zespołem fizjoterapeutycznym zapewniając Pacjentowi kompleksową opiekę.
Specjalizacja: zespół cieśni nadgarstka i hydrodekompresja cieśni nadgarstka
Już na wczesnym etapie szkolenia specjalizacyjnego zainteresował się chirurgią ręki, która stała się obszarem jego wyjątkowych kompetencji.
Podczas praktyki klinicznej zdobył szerokie doświadczenie w leczeniu schorzeń kończyny górnej.
Jako jeden z nielicznych specjalistów w Polsce wykonuje zabieg fasciotomii igłowej u Pacjentów z chorobą/ przykurczem Dupuytrena.
Wykonuje m.in. operacje:
Ukończył studia na II Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Warszawie. Jest pracownikiem naukowym Kliniki Ortopedycznej I Wydziału Lekarskiego WUM, szkoli studentów i lekarzy, jest autorem publikacji w czasopismach naukowych i doniesień konferencyjnych.
W CRS Clinic wykonuje operacje: cieśni nadgarstka, palca zatrzaskującego i choroby de Quervaina jak i wykonuje nieoperacyjny zabieg fasciotomii igłowej w leczeniu choroby Dupuytrena.
