Rwa kulszowa, czyli ischialgia, nie jest osobną chorobą. To zespół objawów powstających w wyniku podrażnienia lub ucisku struktur nerwowych tworzących nerw kulszowy.
To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Samo stwierdzenie „mam rwę” nie mówi jeszcze, dlaczego pojawił się ból. Żeby zaplanować leczenie, trzeba ustalić miejsce i przyczynę ucisku nerwu.
Nerw kulszowy jest największym nerwem obwodowym człowieka i odpowiada za unerwienie znacznej części kończyny dolnej. Jego włókna mają początek w dolnej części kręgosłupa.
Dlatego problem znajdujący się w odcinku lędźwiowym może powodować dolegliwości odczuwane znacznie niżej (w pośladku, udzie, łydce, a nawet w stopie).
Najbardziej charakterystycznym objawem rwy kulszowej jest ból promieniujący z okolicy lędźwiowej lub pośladka wzdłuż nogi. Może być mocny, ciągnący lub przeszywający i często nasila się podczas ruchu.
Bólowi mogą towarzyszyć objawy neurologiczne:
Nasilenie dolegliwości może być bardzo różne. U jednej osoby rwa powoduje jedynie dokuczliwe ciągnięcie w nodze, u innej ból może uniemożliwiać normalne chodzenie.
Duże znaczenie ma również miejsce oraz stopień podrażnienia nerwu.
Typowy ból rwy kulszowej biegnie od dolnej części pleców lub pośladka przez tylną część uda w kierunku łydki, a czasem aż do stopy.
Właśnie promieniowanie bólu jest jedną z cech odróżniających rwę od miejscowego bólu kręgosłupa lędźwiowego.
Dolegliwości mogą obejmować:
Dokładna trasa bólu zależy od tego, które włókna nerwowe są podrażnione. U jednej osoby objawy kończą się na pośladku lub udzie, a u innej schodzą aż do palców stopy.
Dlatego podczas konsultacji lekarz pyta nie tylko o siłę bólu, ale także o to, którędy dokładnie ból promieniuje.
Rwa kulszowa nie zawsze zaczyna się od nagłego, bardzo silnego bólu nogi. Często wcześniej pojawiają się mniej charakterystyczne dolegliwości w odcinku lędźwiowym.
Pacjenci mogą początkowo zauważać:
Częsty scenariusz wygląda tak, że początkowo boli przede wszystkim kręgosłup. Następnie dolegliwości zaczynają promieniować do pośladka, a przy dalszym nasilaniu problemu schodzą coraz niżej wzdłuż kończyny.
Dlatego zmiana charakteru bólu z miejscowego na promieniujący do nogi jest ważnym sygnałem diagnostycznym.
Narastające osłabienie mięśni oraz zaburzenia kontroli oddawania moczu lub stolca są objawami alarmowymi i wymagają pilnej oceny lekarskiej.
Szczególnie niepokojące są:
Długotrwały, silny ucisk może prowadzić do uszkodzenia funkcji nerwu. Szczególnie nagłe zaburzenia oddawania moczu połączone z osłabieniem obu nóg wymagają pilnej pomocy medycznej. Takich objawów nie należy obserwować przez kilka dni w domu.
Najczęstszą przyczyną rwy kulszowej jest dyskopatia, ale ból może wynikać również z innych zmian powodujących ucisk lub podrażnienie struktur nerwowych.
Do możliwych przyczyn należą:
Właśnie dlatego leczenie samego bólu bez ustalenia jego źródła nie zawsze daje trwały efekt.
Rwa kulszowa jest objawem problemu, a leczenie powinno być skierowane również na jego przyczynę.
Nie. Dyskopatia jest chorobą krążka międzykręgowego, natomiast rwa kulszowa jest zespołem objawów neurologicznych.
Oba problemy są jednak często ze sobą związane.
Zmiany w obrębie dysku mogą powodować jego uwypuklenie lub przemieszczenie w kierunku korzeni nerwowych. Jeśli dojdzie do ich ucisku lub podrażnienia, może pojawić się charakterystyczny ból promieniujący do nogi.
Dlatego dyskopatia jest jedną z najczęstszych przyczyn rwy kulszowej, ale nie każda dyskopatia powoduje rwę i nie każda rwa wynika wyłącznie z problemu dysku.
Więcej o zmianach krążka międzykręgowego przeczytasz na stronie: przepuklina kręgosłupa.
Nie każdy ból promieniujący do pośladka lub nogi jest rwą kulszową. Podobne dolegliwości mogą pochodzić z innych struktur kręgosłupa, miednicy lub biodra.
Rwa bywa mylona między innymi z:
Więcej możliwych przyczyn opisujemy w poradniku: ból kręgosłupa lędźwiowego promieniujący do nóg.
Podrażnione struktury nerwowe mogą reagować bólem na ruchy, które zwiększają ich napięcie lub nacisk w miejscu ucisku.
Do zwiększenia napięcia nerwu dochodzi między innymi podczas:
Oba ruchy są elementem normalnego chodu. Dlatego w ostrej fazie rwy dłuższe chodzenie może nasilać objawy zamiast je „rozchodzić”.
Dolegliwości mogą również zwiększać się podczas długiego siedzenia lub stania. U wielu pacjentów największą ulgę daje natomiast pozycja leżąca, ponieważ zmniejsza obciążenie okolicy, w której dochodzi do podrażnienia struktur nerwowych.
Podstawą diagnostyki rwy kulszowej jest badanie kliniczne. Lekarz ocenia czucie, siłę mięśniową i odruchy, a następnie na tej podstawie określa, które struktury nerwowe mogą odpowiadać za objawy.
Badanie pozwala również odróżnić rwę od innych problemów powodujących ból promieniujący do nogi.
Jeżeli potrzebna jest diagnostyka obrazowa, ważną rolę odgrywa rezonans magnetyczny kręgosłupa. Pozwala ocenić między innymi krążki międzykręgowe oraz struktury znajdujące się w okolicy korzeni nerwowych.
Sama rwa kulszowa nie jest widoczna na zdjęciu RTG. RTG pokazuje przede wszystkim struktury kostne. Nie obrazuje dokładnie nerwu ani krążków międzykręgowych, dlatego nie może samo potwierdzić przyczyny rwy.
Może natomiast dostarczyć informacji o niektórych zmianach kostnych i pomóc w różnicowaniu dolegliwości.
USG ma inne zastosowanie - może być wykorzystywane między innymi podczas planowania i wykonywania celowanych procedur zabiegowych.
Czas trwania rwy kulszowej jest indywidualny, a objawy mogą utrzymywać się od kilku dni do wielu tygodni, zależnie od przyczyny i stopnia podrażnienia nerwu.
Ostrą fazę pacjenci często określają jako „atak rwy”. Ból może wtedy pojawić się gwałtownie i znacząco utrudniać poruszanie.
Jeżeli nie występują objawy alarmowe, w pierwszych dniach pomocne może być czasowe odciążenie i odpoczynek w pozycji, w której ból jest najmniejszy.
W miarę zmniejszania się ostrych objawów sposób postępowania powinien się zmieniać — dalszym celem jest stopniowy powrót do ruchu i leczenie przyczyny problemu.
Szczegółowo opisujemy to w poradniku: na czym polega leczenie rwy kulszowej.
Większość przypadków rwy kulszowej leczy się bez operacji. Postępowanie zależy jednak od przyczyny, nasilenia bólu oraz obecności objawów neurologicznych.
Leczenie może obejmować:
U wybranych pacjentów lekarz może rozważyć celowane leczenie zabiegowe, takie jak blokada kręgosłupa.
Przy przewlekłym bólu jedną z rozważanych metod może być również kriolezja kręgosłupa.
Zmniejszenie bólu nie jest jednak końcem leczenia. Mniejszy ból ma umożliwić pacjentowi powrót do ruchu i rozpoczęcie lub kontynuowanie rehabilitacji, która pracuje nad funkcją kręgosłupa i czynnikami podtrzymującymi dolegliwości.
Pełną ścieżkę leczenia opisujemy w poradniku: leczenie rwy kulszowej.
Sama obecność bólu promieniującego do nogi nie oznacza jeszcze trwałego uszkodzenia nerwu. Niebezpieczne jest przede wszystkim narastanie objawów neurologicznych przy utrzymującym się ucisku.
Objawy można obrazowo przedstawić jako kolejne etapy:
Im większy ubytek funkcji neurologicznej, tym ważniejsza jest szybka ocena lekarska. Uszkodzona tkanka nerwowa regeneruje się znacznie wolniej niż ustępuje sam ból, a nie zawsze odzyskuje pełną funkcję.
Dlatego praktyczna zasada jest prosta: ból można przez krótki czas obserwować, ale narastającego drętwienia, wyraźnego osłabienia nogi lub opadającej stopy nie należy przeczekiwać.
Określenie „rwa” opisuje ból promieniujący wzdłuż określonych struktur nerwowych. Lokalizacja bólu zależy od tego, które nerwy są podrażnione.
| Rodzaj rwy | Typowy przebieg bólu |
|---|---|
| Rwa kulszowa | pośladek → tylna część uda → łydka → stopa |
| Rwa udowa | przednia część uda, czasem przednia część podudzia |
| Rwa ramienna | szyja → bark → kończyna górna |
Rwa udowa dotyczy innych struktur nerwowych niż rwa kulszowa, dlatego ból przebiega inną częścią nogi.
Rwa ramienna związana jest natomiast z podrażnieniem korzeni nerwowych w odcinku szyjnym kręgosłupa. Więcej: rwa ramienna.
Kierunek promieniowania bólu jest dla lekarza ważną wskazówką diagnostyczną. Dlatego podczas konsultacji warto dokładnie opisać, gdzie ból się zaczyna i którędy przebiega.
W większości przypadków rwa kulszowa nie wymaga operacji.
Leczenie chirurgiczne rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy:
W CRS Clinic nie wykonujemy operacji kręgosłupa. Jeżeli wynik badania i diagnostyki wskazuje na potrzebę leczenia chirurgicznego, pacjent jest kierowany do odpowiedniego ośrodka operacyjnego.
Nie. RTG pokazuje przede wszystkim kości, a nie nerwy i krążki międzykręgowe. Rozpoznanie rwy opiera się na objawach i badaniu klinicznym, a przy potrzebie dokładniejszej oceny struktur kręgosłupa wykorzystuje się rezonans magnetyczny.
Łagodniejsze epizody mogą stopniowo ustąpić wraz ze zmniejszeniem podrażnienia struktur nerwowych. Jeżeli jednak ból nie słabnie, regularnie nawraca albo pojawia się narastające drętwienie lub osłabienie nogi, warto ustalić przyczynę dolegliwości podczas konsultacji.
W ostrej fazie dłuższe chodzenie może nasilać ból, ponieważ podczas każdego kroku zmienia się napięcie struktur nerwowych. Aktywność warto więc dostosować do nasilenia objawów, a następnie stopniowo zwiększać ją w miarę poprawy.
Objawy mogą być podobne, ponieważ w obu sytuacjach dolegliwości są związane z nerwem kulszowym. Różnica dotyczy przede wszystkim miejsca podrażnienia nerwu: przy rwie pochodzenia kręgosłupowego problem znajduje się w okolicy korzeni nerwowych, natomiast przy zespole mięśnia gruszkowatego w okolicy pośladka. Rozróżnienie wymaga badania klinicznego, a w części przypadków również diagnostyki obrazowej.
Diagnostyką i leczeniem rwy mogą zajmować się między innymi neurochirurdzy, ortopedzi zajmujący się kręgosłupem oraz lekarze specjalizujący się w interwencyjnym leczeniu bólu. Ważniejsza od samej nazwy specjalizacji jest możliwość przeprowadzenia pełnego badania neurologicznego i ustalenia źródła dolegliwości.
Może, ale zdecydowanie częściej dotyczy jednej strony. Objawy w obu nogach, szczególnie gdy towarzyszy im osłabienie kończyn lub zaburzenie kontroli oddawania moczu i stolca, wymagają pilnej oceny lekarskiej.
Włókna tworzące nerw kulszowy pochodzą z dolnych poziomów odcinka lędźwiowego oraz z odcinka krzyżowego. Dlatego w opisach badań osób z rwą często pojawiają się między innymi segmenty L4-L5 i L5-S1. Sam opis rezonansu nie wystarcza jednak do określenia źródła dolegliwości. Wynik trzeba zestawić z przebiegiem bólu, badaniem czucia, siły mięśniowej i odruchów.
Tak. Rwa może powrócić, jeżeli nadal występuje przyczyna powodująca podrażnienie struktur nerwowych, na przykład problem z krążkiem międzykręgowym lub utrzymujące się przeciążenia. Dlatego po ustąpieniu ostrego bólu ważne jest nie tylko zakończenie leczenia objawowego, ale również odpowiednio prowadzona rehabilitacja.
Specjalista neurochirurgii.
W pracy zawodowej ukierunkowany m.in na stosowanie interwencyjnych metod leczenia bólu oraz neuromodulacji.
Leczy zachowawczo i operacyjnie:
- zespoły bólowe kręgosłupa (szyjnego, piersiowego i lędźwiowego) w przebiegu dyskopatii, niestabilności, urazów kręgów, choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa oraz przetrwałe zespoły bólowe po zabiegach operacyjnych;
- choroby nerwów obwodowych: guzy nerwów obwodowych, neuropatie po urazach nerwów, neuropatie cukrzycowe, po półpaścu, neuropatie po leczeniu onkologicznym (CIPN), zespoły wieloobjawowego bólu miejscowego kończyn dolnych oraz górnych (CRPS);
- zespoły bólowe twarzy i głowy: ból neuropatyczny twarzy, neuralgia trójdzielna, szyjnopochodne dolegliwości bólowe głowy.
Specjalista interwencyjnego leczenia bólu - absolwent Pain School International (Międzynarodowej Szkoły Leczenia Bólu) Budapeszt, Węgry.
Pierwszy i jedyny w Polsce Cetryfikowany Sonografista Interwencyjny z certyfikatem CIPS wydawanym przez Światowy Instytut Bólu (World Institute of Pain).
Absolwent studiów Medycyna Bólu na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Europejskiej Szkoły Neurochirurgii (Praga, Belgrad, Walencja, Moskwa).
Stypendysta międzynarodowego programu szkoleniowego z zakresu stymulacji rdzenia kręgowego oraz zwojów czuciowych i nerwów obwodowych w dolegliwościach bólowych.
Obecnie w trakcie indywidualnego międzynarodowego programu mentorskiego z dziedziny zabiegów neuromodulacji i neurochirurgii czynnościowej realizowanego za pośrednictwem International Neuromodulation Society.
W praktyce lekarskiej szeroko wykorzystuje mało inwazyjne metody leczenia i diagnozowania: blokady pod kontrolą USG lub RTG, kriolezję, termolezję, termolezję pulsacyjną. Współpracuje z najlepszymi w Polsce specjalistami od zaawansowanych metod leczenia chorób kręgosłupa, w tym metod endoskopowych.
Członek European Association of Neurosurgical Societies (Europejskiego Towarzystwa Neurochirurgów), World Institute of Pain, European Pain Federation, International Neuromodulation Society oraz Polskiego Towarzystwa Badań nad Bólem.
Konsultuje pacjentów w języku polskim, angielskim i włoskim.
W CRS Clinic wykonuje: kriolezję kręgosłupa i blokady kręgosłupa pod kontrolą USG.
Neurochirurg z wiedzą ekspercką w zakresie swojej specjalizacji, leczenia bólu kręgosłupa, stosowania stymulacji TENS/EMS, stymulacji rdzenia kręgowego, terapii bólu i znieczulenia regionalnego.
Obecnie współpracujący, w zakresie leczenia operacyjnego, z Kliniką Neurochirurgii Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA w Warszawie.
Ukończył, z wynikiem bardzo dobrym, prestiżowe studia podyplomowe Medycyna Bólu na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.
W zakresie jego szczególnych zainteresowań i kompetencji znajduje się leczenie bólu i dolegliwości w przebiegu:
Ukończył szereg wyjątkowych szkoleń w zakresie leczenia, w tym leczenia interwencyjnego, bólu kręgosłupa:
